कोही नहुनेका लागि दैव सहारा भनेजस्तै सामुदायिक कुकुरको सहारा बनेकी छिन् पशु अधिकारकर्मी राजकुमारी राना । अधिकारर्मी रानाले विगत ५ वर्षदेखि आफ्नो सन्तान जस्तै गरी सामुदायिक कुकुरको स्याहार र रेखदेख गर्दै आएकी छिन् ।
समाजमा केही मानिसहरुले सामुदायिक कुकुरलाई भुस्याह कुकुर भनी खेद्ने, लखेट्ने र कुट्ने गर्दछन् । कतिपयले घरमा पालेको कुकुरलाई समेत मन भरिए पछि निर्दयी भई सडकमा अलपत्र छोडिदिन्छन् । बजार क्षेत्रमा कुकुरको संख्या वृद्धि हुँदा सडक दुर्घटनाको जोखिम र रेविज फैलिने डर उस्तै छ । समाजमा जनावर पनि सुखसँग बाँच्न पाउनुपर्छ भन्ने मान्छे पनि छन् । सामुदायिक कुकुरले पाएको दुःख र पीडामा मलम लगाउने साथै पशुको अधिकारबारे बोल्ने पात्र हुन् पर्वतको कुश्मा नगरपालिका वडा ६ सदरमुकाम कुश्माको राजकुमारी राना ।
कुकुरलाई मनैदेखि माया गर्ने रानाले सामुदायिक कुकुरलाई खाना खुलाउने मात्रै नभई चोटपटक लागेर घाइते भएका र विरामी कुकुरको स्याहार गर्दै आएकी छिन् । सामुदायिक कुकुरको खाना र उपचारका लागि मासिक कम्तिमा पनि ३५ हजार रुपैया खर्च गछिन् । खर्च रकमबारे राना भन्नुहुन्छ–ूमनले चाहेपछि सवै कुरा पुग्ने रहिछ । छुच्याइ गर्नेलाई कहिल्यै पुग्दैन । व्यवसायको कमाइ, श्रीमान भारतीय सेनाबाट निवृत्त हुनुहुन्छ । छोरा वैदेशिक रोजगारीमा अमेरिका छ । परिवारका सवैको सहयोगबाट खर्च जुटाउछु ।ू
हरेक दिन साँझपख बजारको मेलमिलाप चोक, नारायण मावि चोक, जिरो किमी चोक, शिवालय चोक लगायत विभिन्न चोक र गल्ली साथै कहिलेकाही पोखरा–बाग्लुङ सडक खण्डमा पर्ने केही बजार क्षेत्रमा समेत पुगेर कुकुरलाई खाना खुलाउँछिन् । कुकुरलाई दैनिक साँझ १० माना चामल र ठेक्का लिएको कुखुराको टाउको र खुट्टा गरी ६ केजी मासु पाक्छ ।
सानैदेखि घरमा कुकुर पाल्ने रानालाई सामुदायिक कुकुरलाई अरुले कुट्ने, पिट्ने र दुःख दिएको देख्दा चित्त दुख्ने गर्दथ्यो । रानाको मनमा लाग्थ्यो कि शरीर त सवैको एउटै हो । पिटेपछि जसरी मान्छेलाई दुख्छ । उसैगरी कुकुरलाई पनि त दुख्छ । फरक यति हो कि कुकुर चाहिँ मानिसले झैं बोल्न सक्दैन तर रुन्छ र चिच्याउँछ । पेशाले व्युटिशियन रानाको मनमा त्यतिबेला झनै पीडाबोध भयो । जतिबेला सामुदायिक कुकुरले फोहोरमा रहेको खाना सहितको प्लाष्टिक चपाइरहेको दृष्यमा नजर प¥यो ।
घरमा माया गरेर पालेको कुकुरले दिनकै तीन पहर खान पाउने तर सडकमा यत्रतत्र कुद्ने कुकुरले भने प्लाष्टिक चपाइरहेको देख्दा रानाको मन कटक्कै खाएको थियो । पशुअधिकारकर्मी रानाको मनमा प्लाष्टिक चपाइरहेको दृष्यले भतभती पोल्न थाल्यो । भतभती पोलेको मनलाई शान्त पार्नकै लागि रानाले सामुदायिक कुकुरलाई पनि खाना खुलाउन थालिन् । सवैबाट हेपिएका र चोट पाएका सामुदायिक कुकुरको रेखदेख र स्याहारमा लागेपछि बेग्लै आनन्द र सुख मिलेको अनुभूति रानाको छ ।
ढाडको समस्यासँगै आफ्नो व्युटिपार्लर पेशाबाट विश्राम लिएकी रानालाई यतिखेर सामुदायिक कुकुरको स्याहारसुसार र रेखदेखले सवै दुःख विर्साइ दिएको छ । बजार क्षेत्र आसपास सामुदायिक कुकुरको संख्या दिनानुदिन वृद्धि हुँदा कुकुरले प्रर्याप्त खाना खान पाउदैनन् । खानाकै लागि आपसमा झगडा गर्दा कुकुरहरुले दुःख पाउने गरेको रानाको बुझाई छ । कुकुरको दुःख देखेपछि बन्ध्याकरण गर्नुपर्छ भन्ने रानाको मनमा आयो ।
बन्ध्याकरणका लागि रानाले जिल्ला प्रशासन कार्यालय, कुश्मा नगरपालिका, जिल्लाको भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा केन्द्र लगायत सरोकारवाला पक्षसँग पुगेर आग्रह गर्दा समेत कतैबाट सुनुवाई भएको थिएन । जिल्लामा वर्षमा एकचोटि सामुदायिक कुकुरको बन्ध्याकरण कार्यक्रम हुन्छ । कुकुर भने वर्षमा तीन चोटि व्याउने हुँदा संख्या वृद्धि हुन्छ । जिल्लामा हुने बन्ध्याकरण कार्यक्रममा रानाले स्वयंसेवीको रुपमा सहयोग गर्छिन् भने वर्षेनी केही छाउरी कुकुरलाई आफ्नै खर्चमा पोखरा लगेर बन्ध्याकरण पनि गराइ दिन्छिन् । बन्ध्याकरणका लागि गर्दा एउटाको ५ हजार रुपैयाँ खर्च हुन्छ ।